Moats/Phương pháp/4M
Phương pháp · Bài 1 · đọc khoảng 5 phút
Bộ lọc 4M
Bốn chữ M là bốn câu hỏi ta đặt ra theo đúng thứ tự trước khi bỏ tiền vào một doanh nghiệp. Ba câu đầu hỏi công ty có tốt không; câu cuối hỏi giá có đủ rẻ không.
4M đến từ đâu?
Bộ bốn chữ M — Meaning, Moat, Management, Margin of Safety — lấy từ cuốn Rule #1 của nhà đầu tư Phil Town. "Quy tắc số 1" trong tên sách chính là câu nổi tiếng: đừng để mất tiền. Khoá học dùng khung 4M này và điều chỉnh phần định giá cho phù hợp thị trường Việt Nam (P/E thật, P/B thật). Moats trình bày cả hai cách cạnh nhau để bạn tự đối chiếu.
Trên Moats, mỗi chữ M được làm theo một cách khác nhau:
| Chữ M | Câu hỏi | Ai chấm |
|---|---|---|
| Meaning | Mình có hiểu và tin công ty này không? | Bạn tự chấm |
| Moat | Công ty có lợi thế cạnh tranh bền vững không? | Bạn chấm, máy đưa bằng chứng số (Big Five) |
| Management | Lãnh đạo có đáng tin không? | Bạn chấm, máy đưa dấu hiệu từ BCTC |
| Margin of Safety | Giá có đủ rẻ để an toàn không? | Máy tính từ BCTC và giá |
M1 · Meaning — công ty có ý nghĩa với bạn không?
Chứng khoán chính là cuộc sống hằng ngày của ta. Trước khi xem bất kỳ con số nào, hãy tự hỏi:
- Bạn có yêu thích, hiểu rõ công ty này không?
- Bạn có đang dùng sản phẩm của công ty không? Có hài lòng về chất lượng không?
- Người xung quanh bạn có đang dùng sản phẩm đó không?
- Bạn có thích thương hiệu và văn hoá của công ty không?
Trong khoá học có câu chuyện rất đời thường: đi thăm bà ngoại, mẹ đưa cho một hộp sữa đậu nành Fami. Một sản phẩm có mặt trong những khoảnh khắc như thế qua nhiều năm chính là dấu hiệu của một doanh nghiệp có ý nghĩa thật.
M2 · Moat — con hào bảo vệ lâu đài
Con hào là lợi thế khiến đối thủ khó chiếm phần của công ty. Câu hỏi nhanh:
- Công ty có đang chiếm thị phần lớn nhất không?
- Công ty có độc quyền hoặc gần độc quyền không?
- Thương hiệu có phải "top of mind" — cái tên người ta nghĩ tới đầu tiên — không?
Khi đọc sâu hơn, con hào thường đến từ một trong các nguồn sau:
| Nguồn lợi thế | Hiểu đơn giản |
|---|---|
| Tài sản vô hình có giá trị | Thương hiệu, bằng sáng chế, giấy phép |
| Chi phí sản xuất thấp | Làm ra cùng sản phẩm rẻ hơn đối thủ |
| Chi phí chuyển đổi cao | Khách hàng rất ngại đổi sang nhà cung cấp khác |
| Rào cản gia nhập ngành cao | Người mới rất khó bước vào |
| Lợi thế mạng lưới | Càng nhiều người dùng, sản phẩm càng giá trị |
Câu hỏi cuối cùng và quan trọng nhất: lợi thế này có lâu dài không? Theo sách Rule #1, bằng chứng bằng số của một con hào là năm chỉ số tăng trưởng đều trong 10 năm — gọi là Big Five, xem bài Big Five và Sticker Price.
M3 · Management — người cầm lái
Một công ty tốt trong tay người quản lý kém sẽ không giữ được lâu. Hãy xem:
- Lãnh đạo có đạo đức tốt: chính trực, minh bạch.
- Công ty làm ra sản phẩm, dịch vụ tốt nhất cho khách hàng.
- Công ty biết học tập, đổi mới, sáng tạo; liên tục áp dụng công nghệ, tối ưu và giảm chi phí.
- Phong cách quản lý thận trọng hay "nổ"? Khẩu vị rủi ro của lãnh đạo ra sao?
- Lãnh đạo có hành động vì quyền lợi cổ đông không?
- Văn hoá rõ ràng, nhất quán, hiệu quả; ban quản trị độc lập, có chuyên gia giỏi.
- Công ty có đào tạo đội ngũ kế cận không — đây là điều Warren Buffett rất coi trọng khi đánh giá dài hạn.
Một số dấu hiệu quản trị có thể thấy ngay trên báo cáo tài chính, ví dụ liên tục phát hành cổ phiếu tăng vốn gấp nhiều lần, hay lợi nhuận đến từ khoản bất thường. Xem bài Dấu hiệu nguy cơ và cơ hội.
M4 · Margin of Safety — biên an toàn
Biên an toàn nghĩa là ta biết thứ mình mua đang rẻ, để nếu có sai sót trong phán đoán thì vẫn khó mất tiền. Chỉ sau khi đã chắc công ty tốt, ta mới kiểm tra các chỉ số giá:
| Chỉ số | Ngưỡng trong khoá học | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| P/E | Dưới 10 | Trả ít tiền cho mỗi đồng lợi nhuận |
| P/E so với tăng trưởng | P/E thấp hơn tốc độ tăng lợi nhuận (%) | Tăng trưởng đủ nhanh so với giá |
| P/B | Dưới 2 | Không trả quá đắt so với vốn chủ |
| ROE | Trên 15%, ổn định qua các năm | Đồng vốn sinh lời tốt |
Nguyên tắc so sánh: nếu mọi thứ khác như nhau, cổ phiếu có P/E thấp hơn thì rẻ hơn, cổ phiếu có P/B thấp hơn thì rẻ hơn. Và luôn so sánh với chính nó trong quá khứ — P/E thường xuống thấp khi kinh tế suy thoái và lên cao khi kinh tế tốt.
Trên Moats, chữ M thứ tư được tính bằng hai cách đặt cạnh nhau: P/E thật, P/B thật so với lịch sử 10 năm, và Sticker Price, giá MOS theo sách.